Tek Kullanımlık Plastiklere Yeni Düzenleme

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Sıfır Atık Hareketi kapsamında tek kullanımlık plastiklerin azaltılmasına yönelik yeni bir düzenlemeyi hayata geçirmeye hazırlanıyor. İçecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik etmek amacıyla depozito yönetim sistemi üzerinde çalışmalarını sürdüren Bakanlık, çevreyi korumaya yönelik önemli bir adım daha atmayı planlıyor.

Bakanlık, geçen yıl yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda yeni bir yönetmelik hazırladı. Bu kapsamda tek kullanımlık plastiklerin çevre üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak ve Avrupa Birliği’nin “Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi”ne uyum sağlamak amacıyla yürütülen çalışmaların son aşamaya geldiği bildirildi.

Hazırlanan yönetmelik taslağıyla plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabak, genleştirilmiş polistirenden (EPS) gıda kapları, içecek kapları ve bardaklar, plastik çubuklu kulak pamukları ile pipet gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının sonlandırılması hedefleniyor. Taslağın önümüzdeki günlerde kurumların görüşüne açılması planlanıyor.

Sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinden gelecek değerlendirmelerin ardından son şekli verilecek düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi bekleniyor. Düzenleme sayesinde bu ürünlerin piyasaya arzının sona erdirilmesiyle yılda yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımının önlenmesi ve 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf edilmesi öngörülüyor.

Tek kullanımlık plastiklerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi çevre dostu alternatiflerin kullanımı teşvik edilecek. İlerleyen dönemde plastik içeren içecek bardakları ve gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller ve yüzey temizleme havlularının tüketimini azaltmak amacıyla kısıtlama ve işaretleme gibi ek tedbirlerin de uygulanması planlanıyor.

Bakanlık ayrıca yeni düzenleme için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile bir araştırma gerçekleştirdi. Araştırmaya göre vatandaşların büyük bölümü tek kullanımlık plastiklerin azaltılmasını destekliyor. Katılımcıların yüzde 77,65’i günlük yaşamda bu ürünlerin daha az kullanılmasından yana görüş bildirirken, yüzde 72,52’si de tek kullanımlık plastik ürünlerin satın alınmasının azaltılmasını destekledi.

Araştırmada katılımcıların yüzde 76,40’ı pipet, tabak, çatal-bıçak ve bardak gibi bazı plastik ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı bulduğunu belirtirken, yüzde 60,02’si ise bu ürünlerin tamamen yasaklanmasını desteklediğini ifade etti. Katılımcıların büyük bölümü, kısıtlama veya yasaklama durumunda kağıt, karton, ahşap, metal, porselen ve seramik gibi alternatif ürünlerin kullanımına yönelimi destekledi.

Türkiye’de 2022 yılında 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Bu tüketimin içinde plastik içecek şişeleri, gıda kapları, bardaklar, tabaklar, pipetler, çatal ve kaşık gibi ürünler yer aldı. Yetkililer, sonraki yıllarda bu miktarın daha da arttığına dikkat çekti.

Öte yandan Avrupa’da birçok ülke benzer düzenlemeleri hayata geçirdi. Fransa tek kullanımlık plastiklere yönelik kapsamlı yasaklar uygularken, Almanya üreticiler için raporlama yükümlülükleri ve çevresel projeleri destekleyen fonlar oluşturdu. İspanya plastik ambalajlara vergi getirirken, Hollanda belirli ürünlerde ücretlendirme uygulamasına geçti. İrlanda ise bazı tek kullanımlık ürünleri tamamen yasaklamayı planlıyor.

İtalya kompostlanabilir plastiklere istisna tanıyan düzenlemeler uygularken, Yunanistan kamu kurumlarında tek kullanımlık plastik ürünleri yasakladı. Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya gibi ülkeler ise Avrupa Birliği direktiflerini ulusal mevzuatlarına uyarlamak için çalışmalarını sürdürüyor.